Jak kontrolować zużycie paliwa w firmowej flocie za pomocą telematyki?

Dlaczego kontrola paliwa jest ważna w zarządzaniu flotą?

Zużycie paliwa generuje zwykle 20-30% kosztów utrzymania pojazdów, więc nawet drobna optymalizacja przekłada się na realne oszczędności. Brak systematycznej kontroli oznacza wyższe rachunki oraz ryzyko nieuczciwych zachowań kierowców i nieefektywnego planowania tras. Dla firm z kilkunastoma czy kilkuset pojazdami kontrola zużycia paliwa to jeden z filarów rentowności działalności.

Jak telematyka pomaga monitorować zużycie paliwa?

System monitoringu GPS odbiera dane z magistrali CAN bus, co pozwala odczytać parametry pracy silnika bezpośrednio z komputera pokładowego, bez montażu dodatkowych czujników. W niektórych zastosowaniach, np. przy szczegółowym rozliczaniu tankowań czy wykrywaniu kradzieży paliwa warto dodatkowo zainstalować sondę paliwa jako niezależne źródło pomiaru poziomu paliwa w zbiorniku.

Raporty spalania

Nowoczesna telematyka umożliwia śledzenie spalania w czasie rzeczywistym, a fleet manager widzi na bieżąco zachowanie pojazdu na trasie i może szybko zareagować na odchylenia. Automatyczne raporty spalania pozwalają analizować zużycie paliwa w podziale na kierowcę, pojazd, trasę czy okres rozliczeniowy.

Porównanie spalania między pojazdami

Jedną z najpraktyczniejszych funkcji telematyki jest porównanie spalania między pojazdami tej samej marki i modelu, wykonującymi podobne zadania. Jeśli jeden samochód spala wyraźnie więcej niż pozostałe, może to wskazywać na problem techniczny, błędy w stylu jazdy albo nieprawidłowości przy tankowaniu. Takie zestawienia są też argumentem w rozmowach z kierowcami o efektywności jazdy.

Styl jazdy kierowcy a zużycie paliwa

Styl jazdy odpowiada nawet za kilkanaście procent różnicy w zużyciu paliwa między kierowcami prowadzącymi identyczne pojazdy na tych samych trasach. Telematyka rejestruje prędkość, obroty silnika, czy wykorzystanie hamulca silnikowego, dzięki czemu można obiektywnie ocenić, który styl jazdy sprzyja oszczędności.

Gwałtowne przyspieszanie i hamowanie

Gwałtowne przyspieszanie i hamowanie to jedne z najczęstszych przyczyn nadmiernego spalania. Agresywne wciśnięcie gazu czy hamowanie „na styk” zwiększa zużycie paliwa i przyspiesza zużycie hamulców, opon czy sprzęgła. Systemy telematyczne rejestrują liczbę i intensywność takich zdarzeń, umożliwiając ich eliminację poprzez szkolenia z eco-drivingu.

Praca silnika na postoju

Praca silnika na postoju to koszt łatwy do przeoczenia, a znacząco obciążający budżet paliwowy floty. Pozostawienie silnika na chodzie podczas rozładunku czy podczas oczekiwania na załadunek generuje spalanie bez pokonywania żadnego dystansu. Telematyka precyzyjnie mierzy czas pracy silnika na postoju, co pozwala wprowadzić limity i procedury ograniczające to zjawisko.

Trasy i przebiegi a koszty paliwa

Optymalizacja tras to kolejny obszar, w którym telematyka realnie wpływa na koszty paliwa. Analiza tras i przebiegów pozwala wykrywać nieefektywne trasy, niepotrzebne kilometry czy powtarzające się objazdy. Porównanie trasy faktycznie przejechanej z trasą optymalną jest podstawą lepszego planowania logistycznego i redukcji zużycia paliwa w skali całej floty.

Tankowania i anomalie paliwowe

Rejestracja tankowań w systemie telematycznym pozwala zestawić dane z kart paliwowych z rzeczywistą ilością zatankowanego paliwa. Dzięki temu łatwo wychwycić anomalie paliwowe, tankowania niezgodne z lokalizacją pojazdu, nietypowo duże ilości paliwa czy tankowania poza godzinami pracy. To pierwszy krok do eliminowania nadużyć.

Możliwe nadużycia i kradzieże paliwa

Kradzież paliwa to problem wielu firm transportowych - od nieuczciwego tankowania na firmową kartę po fizyczne wypompowywanie paliwa ze zbiornika. Sonda paliwa w połączeniu z monitoringiem GPS pozwala wykryć nagły, nieuzasadniony spadek poziomu paliwa podczas postoju pojazdu, co jest charakterystycznym sygnałem kradzieży.

Eco-driving w firmowej flocie

Wdrożenie eco-drivingu w oparciu o dane telematyczne to jeden z najskuteczniejszych sposobów na trwałe obniżenie zużycia paliwa. Regularne raporty, rankingi kierowców i premie oparte na wskaźnikach stylu jazdy motywują zespół do zmiany nawyków i potrafią obniżyć spalanie floty nawet o kilka procent bez inwestycji w nowy tabor.

Jak mierzyć oszczędności paliwa?

Aby rzetelnie ocenić efekty działań, warto ustalić konkretne KPI floty:

• średnie spalanie na 100 km,
• koszt paliwa na kilometr,
• udział pracy silnika na postoju w czasie pracy pojazdu czy
• liczbę zdarzeń gwałtownego przyspieszania i hamowania na 100 km.

Regularne monitorowanie tych wskaźników pozwala ocenić, czy zmiany przekładają się na oszczędność paliwa.

Najczęstsze błędy w kontroli paliwa

Do najczęstszych błędów należą:

• poleganie wyłącznie na fakturach za paliwo bez analizy danych telematycznych,
• brak reakcji na alerty,
• traktowanie raportów jako formalności zamiast narzędzia do rozmów z kierowcami,
• brak procedur postępowania przy wykryciu anomalii.

Kontrola paliwa działa tylko wtedy, gdy dane przekładają się na konkretne decyzje.

Praktyczne wskazówki dla fleet managera

Warto zacząć od ustalenia bazowych wskaźników spalania dla każdego pojazdu i kierowcy, a następnie regularnie porównywać je z bieżącymi raportami. Kluczowe jest też ustawienie alertów o anomaliach paliwowych, wdrożenie polityki ograniczającej pracę silnika na postoju oraz cykliczne szkolenia z eco-drivingu. Telematyka dostarcza danych - to konsekwentne działanie fleet managera decyduje o realnych oszczędnościach paliwa.

Michał Małkowski

Współpracownicy mówią na niego "Pan Tabelka" i traktuje to jako komplement.

Z wykształcenia inżynier z dyplomem MBA Industry 4.0 Politechniki Śląskiej, z zawodu człowiek od transportu, który nie uznaje zarządzania bez liczb. Przez ponad 15 lat budował wiedzę operacyjną w branży transportowej - najpierw w dużej korporacji, gdzie przeprowadził transformację całego modelu zarządzania: z papierowej dokumentacji do środowiska opartego na automatyzacji i narzędziach analitycznych. 

W web-sat odpowiada za projekty z obszaru telematyki, analizy danych i optymalizacji kosztów transportu. Na blogu rozkłada na czynniki pierwsze to, co w branży wciąż robi się "na czuja" i pokazuje, jak zastąpić intuicję mierzalnymi wskaźnikami.

Po godzinach zamienia garnitur na kombinezon rajdowy. Zadeklarowany Petrolhead, który w teamach F1 i WRC widzi idealne połączenie strategii, precyzji i decyzji podejmowanych w ułamkach sekund na podstawie danych. Dokładnie tak samo jak w transporcie.